Үндэсний сэтгэлгээний онцлог хэлэндээ тусах нь

Дахиад л орчуулгын тухай. Хийж байгаа орчуулгаа уншиж үзэхэд доор бичигдсэн алдааг нэлээн хийгээд байх шиг санагдсан. Тиймээс өөртөө болон орчуулга хийж буй, хийх та бүхэнд М.Саруул-Эрдэнэ ахын "Сонирхол хэл шинжлэл" номоос англи, монгол хэлний гол ялгааны тухай өгүүлсэн доорх хэсгийг сануулга болгон оруулж байна.

5. Өгүүлбэрийн бүтэц

Өгүүлбэрийг бүтээгч гол гишүүдийг хэл шинжлэлд өгүүлэгдэхүүн(subject), тусагдахуун(object), өгүүлэхүүн(predicate) хэмээн нэрийддэг. Өрнийн хэлнүүд өгүүлэгдэхүүн буюу үйлийн эзэн, тусагдахуун буюу үйлэнд өртөгчийг маш тодорхой байхыг шаардана. Гэтэл дорны хэлнүүдэд өгүүлбэрийн хам сэдэв, яриа болж буй орчноос эдгээр гишүүдийг хийсвэрлэн тогтоож болохоор байвал заавал дурдах албагүй. "Дорж оюутан байхдаа хөлбөмбөг тоглодог байсан" гэсэн нийлмэл өгүүлбэрийг англиар буулгахад "When Dorj was a student He used to play soccer" болно. Монгол өгүүлбэрт эхний "оюутан байсан" эзэн нь Дорж учир "хөлбөмбөг тоглодог байсан" эзэн нь аанай л Дорж хэмээн хоёр дахь хэсэгт өгүүлэгдэхүүнгүйгээр найруулсан байхад англи өгүүлбэрт нийлмэл өгүүлбэрийн хоёр хэсэг хоёулаа тов тод өгүүлэгдэхүүнтэй байх ёстой. Монголчууд хийсвэрлэн сэтгэдэг ард түмэн учраас "дуслыг хураавал далай" гэх мэт өгүүлбэрийг эзэн биегүй найруулан, ерөөс хэн бүхэнд хамаатуулан ойлгож чадах бол англичууд ихэд тодорхой сэтгэдэг учраас "if you collect drops..." Хэрвээ ЧИ дуслыг хураавал ...) хэмээн заавал эзэн гаргаад ирнэ. Яруу найрагч Л.Дашням яг энэ талаар нэг сонин зүйл хуучилж билээ. Дашням гуай өөрийнхөө шүлгээс нэгэн Америк найрагчтай хамтран англи хэлээр орчуулж л дээ. "Юмны учир олдоно оо" гэсэн нэг хийсвэр хэллэгийг эвтэйхэн буулгахын тулд "бүх юм ойлгогдоно" гэсэн санаа хэмээн англиар тайлбарлаж, Гэтэл мань орчуулагч "яг юуны учир ойлгогдох юм, чухам хэн тэрийг ойлгох юм?" гээд тодорхой эзэн нэхээд зовоогоод байсан гэдэг. Хоёр хэлний энэ ялгааг үл ойлгох залуу орчуулагчид эх хэлээрээ харь хэлний загварыг барьж, ярьж бичих гээд байдаг боллоо. Нэг хүүхэлдэйн кинон дээр усанд живж байгаа нохой "Somebody help me" хэмээн хашгирна. Монгол орчуулга нь "Хэн нэг нь надад туслаарай" хэмээх аж. Уг нь хөөрхий тэр америк нохой өрнийн сэтгэлгээтэй амьтан болохоороо ХЭН туслах (somebody), ХЭНД туслах (me) гэдгээ тодорхой өгүүлж байгаа юм. Гэтэл дорны сэтгэлгээгээр бол "Туслаарай" гэхэд л хангалттай. Мэдээж, сонсож байгаа хэн нэг нь, бодоож, живж байгаа тэр мууд л тусална биз дээ. Тэгээд ч живж үхэх гэж байхад чинь юун өгүүлэгдэхүүн, юун тусагдахуун, юун хоёр бүрэлдэхүүнт, дэлгэрэнгүй, бүрэн өгүүлбэр. Тэр нохой тэнэгтээ бус хэл нь тийм зохион байгуулалттай байгаа хэрэг. "Явбал яваг" гэсэн богинохоон монгол өгүүлбэрийг та англиар орчуулаад үз дээ. Би бол "if he wants to go, let him go" буулгана. Нэг юм хэлээд байгаа биз?

(2011 оны 2 сард хуучин блог дээр оруулсан бичлэгээ хуулав)

Г.Аким гуайн орчуулагчдад өгсөн зөвлөгөө

Дээхнэ тохиолдлоор Гоодаль сэтгүүл олж үзсэнд дотор нь СГЗ, орчуулагч Г.Аким гуайн ярилцлага гарсан байв. Уншаад үзтэл орчуулга хийж буй хүмүүст тун хэрэгтэй зөвлөгөө өгчээ. Яасан завшаантай хэрэг вэ гээд тийм зөвлөгөөтэй хэсгийг нь компьютертээ шивж хадгалсан юм. Би хувьдаа Аким гуайн орчуулгын нэг л номыг уншсан хүн, "Зуун жилийн ганцаардал"-ыг нь. Үнэхээр мундаг бүтээл, над шиг орчуулга оролдож буй хүмүүсийн заавал уншчихсан байх номны нэг болов уу. Аким гуайг сүүлийн үес харин мулгуу, бэртэгчин хүмүүс их л гомдоож буй бололтой. Ш.Баатар ахын блог дээр түүний бухимдаж бичсэн нийтлэл тавигдсан байна лээ.

Гоодаль: Орчуулга сайн боллоо гэж үзэхэд ямар ямар зүйлс чухал вэ?

Нэгд, орчуулж буй зүйлээ хэр зэрэг ойлгож байна вэ, хоёрт, хэр зэрэг сайхан монгол хэлээр орчуулж чадав аа гэдэг хоёр зүйлийг хэлнэ. Найруулга зүй нь их сайн, утга алдаагүй байх ёстой. Манайхны зарим орчуулгыг хэд хэд уншаад ойлгогдохгүй юм. Гэтэл жинхэнэ орчуулга гэдэг бол нэг уншаад л ойлгогдохоор байдаг.

“Монгол хэл их хатуу хэл юм. Та нарын ярьж байгаа, хэрэлдээд байгаа хоёр нь ялгагдахгүй юм” гэж гадаадынхан хэлэх нь бий. Гэтэл манайхан өөрсдөө монгол хэл бол их уянгын хэл гэж ойлгодог.

Бид чинь өөрсдөө л монгол хэлээ магтана шүү дээ. Б. Ренчин гуай “Хөндий цээжинд орогч бүгдийг илэрхийлэгч чадалт хөгжим мэт яруу сайхан монгол хэл минь” гэсэн байдаг. Энэ цээжин дотор юу л орно бүгдийг илэрхийлэх чадал буй нь хөгжим мэт яруу сайхан байх нь. Тэр сайхан нь алдагдаад манай сонин хэвлэлүүд хэлээ хазсан зүйл бичээд байх юм. Тэгэхээр хахир хатуу сонсогдохгүй яах билээ. Монгол хэлийг уянга яруу болгодог нь нэгд эгшгэндээ байна. Монгол хүн яагаад ямар ч хэлийг цэвэрхэн сурчихдаг вэ гэвэл дэлхийн бүх ард түмний авиа Монголд байдаг учраас тэр юм. Монгол хэлийг уян налархай болгож буй хоёр дахь шалтгаан нь үйл үгэндээ байна. Нэр үг хэлийг хатуу болгодог эд юм. Мөн нэр үг оруулахгүйгээр зөвхөн үйл үгээр ч бид ярих боломжтой. Энэ тухай би бичиж л байсан даа. Зурагтаар гар бөмбөгийн тэмцээн тайлбарлаж байгаа хүн “тэдэн номерын хүн дамжуулалт хийгээд, тэдэн номерын хүн өргөлт хийгээд... цохилт хийлээ” гэж байгаа юм. Гэтэл тэр тайлбарлагч баахан “лт”-үүдийг хэлж ядсаар байтал аль хэдийнээ бөмбөг уначихаж байгаа байхгүй юу. Үүнийг давууллаа, авлаа, өргөлөө, цохилоо гэхэд болчихож байгаа юм. Бөмбөгнийхөө хурдыг ч гүйцнэ. Ингэхээр орчуулга ч биш, зохиол ч биш зүйл бичихгүйн тулд хэлийг уян налархай болгогч үйл үгээр бичиж сурах хэрэгтэй.

Ном орчуулах сонирхолтой хүмүүс орчуулах номоо хэрхэн сонгох нь зүйтэй вэ?

Хүн өөрөө л сонирхож, үүнийг би орчуулж, уншигчиддаа хүргэж чадах юм байна, өөр хүн бол барахгүй ээ гэж бодож хийвэл тэр орчуулга сайн болно. Хүн дуртай юмандаа сайн шүү дээ. Ер нь нэгэнт уран зохиолын, уран орчуулагч болъё гэж бодож байвал өөрийнхөө зүрх сэтгэлийг өгсөн тэр зохиолчийн бүтээлийг орчуулах хэрэгтэй.

Жич: Зургийг Орчуулгын блог-оос авав. Зураг хайж яваад энэ блогийг олсон юм. Тун хэрэгтэй блог шиг харагдав. Одоо эцээхэн шиг үзээтхэе. Та бүхэн бас сонирхоорой.

(2011.1 сард хуучин блог дээр оруулсан бичлэгээ хуулав)

Дорждамбын Баттогтох

Зохиолч Д.Батхуяг "Шинэ үеийн Монгол яруу найргийн 16 гарцаагүй", "Шинэ үеийн Монгол хүүрнэл зохиолын 16 гарцаагүй" гэсэн хоёр эсээ 2009 онд бичсэнийг нь Баяраагийн блогоос уншлаа. Яруу найргийн 16 гарцаагүйд миний хамгийн дуртай шүлэгч Баттогтохыг багтааж, доорх мөрүүдийг бичсэн байх юм. Ид шүлгээр амьсгалж, хэд гурван мөр холбох гэж үздэг байсан тэр үедээ Баттогтохын шүлгийн түүврийг хэвлүүлснийг дуулаад хүн хараас лавлан байж, сургийг нь Их Монгол дээд сургууль хавьцаа гарган очоод Д.Батхуяг гуайгаас учир явдлаа хэлж нөгөө номоо гуйн авч билээ. Хуучин блог дээрээ 2 номыг нь хоёуланг нь олоод авлаа гэж  их л хөөрч байсан санагдана. Түүнтэй холбоотой мэдээ сэлт харьцангуй бага байдаг байсан, сүүлийн үед харин утга зохиолынхон нэлээн бичих болж, шүлгэнд нь дуртай хүмүүс ч гайгүй олширч байх шиг... 

14. ДОРЖДАМБЫН БАТТОГТОХ

Монгол яруу найргийн ертөнцөд цэл залуугаараа мөнхрөн үлдсэн цөөхөн гайхамшигт хүмүүсийн нэг бол яахын аргагүй, бүр ямар ч аргагүй Дорждамбын Баттогтох билээ. Хэдийгээр олон хүн энэ залуугийн нэрийг сонсож дуулаагүй байж болох юм. Харин хожмын өдөр хайрладаг, бүр шүтэн дээдэлдэг яруу найрагчдын чинь тоонд энэ мөнхөд залуугаараа үлдсэн Баттогтох хэмээх нэр бичигдсэн байхад миний л хувьд гайхах зүйл үгүй. 1990-ээд онд монголын уран зохиолд асар том түрлэг, аюумшигтай том давалгаа болон орж ирсэн залуусын нэг, амьдрал хийгээд хүмүүст үнэн зүрхнээсээ хайртай, хорвоо хийгээд жамыг дэндүү эрт ухаарсан тэрээр” үйлийн үр үсэнд хүртэл бий” хэмээн бичиж байсан юм. 27 -хон жил амьдрахдаа 100 насалсан хүнээс ч илүү ертөнцийг таньж мэдсэн түүний шүлгүүд гэгээн тунгалаг сэтгэл, амьдралд тэмүүлсэн хүслээр дүүрэн байдаг юм. Өөрийнх нь бичснээр шувуу болон нисэн одсон тэрээр яруу найргаараа дамжуулан оюун санаагаа Монголын уран зохиолд үлдээсэн юм. Санах, дурсах эсэхийг амьд бидний сэтгэл зүрх л мэдэх хэрэг ээ.

Орчуулгын шинэ номын тухайд

Миний бие хоёр найзын хамт "The Start-Up of You" буюу “Та өөрөө старт-ап компани” хэмээх нэгэн номыг албан ёсны эрхтэйгээр орчуулан, тун удахгүй хэвлүүлэхээр зэхээд байгаа юм. Интернэт дэх ажил мэргэжлийн хамгийн том сүлжээ сайт ЛинкэдИнийг (www.linkedin.com) үүсгэн байгуулагч, энтрепренер, хөрөнгө оруулагч Рэйд Хоффман, шилдэг залуу энтрепренер Бэн Каснока нарын хамтран бичсэн энэ бүтээлийн талаар товч танилцуулъя.

-------------------

Хурдтай өөрчлөгдөж буй, даяаршсан, өнөөгийн ажил мэргэжлийн ертөнцийн хөгжилтэй хөл нийлүүлж, карьераа амжилттай удирдахын тулд та өөрийгөө шинээр байгуулагдсан, өсөн дэвжиж буй компани хэмээн сэтгэж, яг л старт-ап*** компани шиг бодож үйлдэх хэрэгтэй гэсэн санааг зохиогчид дэлгэрүүлэн өгүүлжээ. Өөрөөр хэлбэл старт-ап компани нь өрсөлдөөн ихтэй зах зээлд хөлөө олохын тулд өрсөлдөх давуу талаа хөгжүүлж, дасан зохицож, ухаалгаар эрсдэл хийж, танилын сүлжээ үүсгэж, үсрэлт хийх боломжийг эрэлхийлдэг шиг та ч бас карьертаа эдгээр стратегийг барих шаардлагатай аж. 

Ингэхдээ тэд Майкрософт, Aэпл, Яхүү, иБэй, Фэйсбүүк, Гүүгл зэрэг технологийн аварга компаниудын өлгийдсөн, дэлхийн шилдэг мэргэжилтнүүдийн ажиллаж амьдардаг Цахиурын хөндийн (Silicon Valley) сонирхолтой жишээнүүдийг олонтаа татаж, ажил бизнестээ амжилт олохыг хүссэн бүх насны хүмүүст хэрэг болохуйц гайхалтай зөвлөгөөг хүргэжээ. Тус ном хэвлэгдсэн даруйдаа Нью Йорк Таймс болон Волл Стрийт сэтгүүлийн бестселлер номын жагсаалтыг тэргүүлж, Экономист, Форбес, Форчун зэрэг олон мэдээллийн хэрэгслээс эерэг үнэлгээ авсан юм.

Ирээдүйд дасан зохицож, өөртөө хөрөнгө оруулж, карьераа ахиулахыг хүссэн монгол уншигчдадаа энэхүү бүтээлийг толилуулъя гэсэн бидний өөр нэг зорилго бол сүүлийн үед манайд бас ч гэж дуулдах болсон энтрепренершип хэмээх ойлголттой улам лав танилцуулах явдал юм. Номыг уншмагцаа та энтрепренер гэж хэн болохыг, энтрепренершип гээч нь яагаад хэрэгтэй тухай ойлгоно гэж итгэж байна.

-Номын албан ёсны вэбсайт: www.startupofyou.com

-Номын агуулгаар их сургуулиа төгсөж буй оюутнуудад зориулан бэлдсэн презентац. Тус нийтлэлийг одоогоор 7 сая орчим удаа нээн үзжээ: Amazing Career Advice For College Grads From LinkedIn's Billionaire Founder

--------------------------

*** Старт-ап гэж ихэвчлэн саяхан байгуулагдсан, хөгжлийн шатандаа яваа компанийг хэлдэг. Сүүлийн үед энэхүү нэр томъёог өндөр өсөлттэй ажиллах зорилготой технологийн вэнчур компаниудтай холбох болсон. Хөрөнгө оруулагч, зохиогч Пол Грахамын тодорхойлсноор “Старт-ап гэдэг бол хурдтай өсч хөгжих зорилготой компани. Дан ганц шинээр байгуулагдсан гэдэг нь компанийг старт-ап болгочихдоггүй. Мөн старт-ап нь заавал технологитой сүлбэлдэж, вэнчур санхүүжилт авч, эсвэл ямар нэг “гарц” хайх албагүй. Хамгийн чухал нь өсөлт! Старт-аптай холбогдон гардаг бүхэн өсөлт хөгжлөөс л улбаалдаг юм.”

Basic rules

Нэлээн дээхнэ манайд нэг шинэ охин ажилд ороход дарга маань хэлсэн юм даг:

"Монголд дээр дооргүй нэг дутагддаг зүйл бол хувийн зохион байгуулалттай байх, ажлыг тасралтгүй үргэлжлүүлэх чанар. Гэтэл энэ бол аливаа ажлыг хийх хамгийн наад захын, үндсэн шаардлага байдаг. Англиар бол basic rules. Хүмүүс сүрхий "амжилтын нууц" гэж ярьдаг. Үнэндээ ажлаа сайн хийх, цаашлаад амжилтад хүрэх "нууц" бол  basic rules-ээ л яс хийх явдал юм.

Миний татах дуртай нэг жишээ бол "Дайнд хурдан морьтой ч юм уу, олон цэрэгтэй арми биш зохион байгуулалт сайтай арми ялдаг." Ажил дээр гараад нэг хэсэг гялалзаж байснаа нэг хэсэг доголдоод унадаг, тэгснээ эргээд сайн ажилладаг хүн бидэнд хэрэггүй. Онц сайн мэдлэг, чадвартай биш ч зохион байгуулалттай, ажлаа өөрийнхөө хэмжээнд үргэлжлүүлээд байж чаддаг, найдвартай хүн л хэрэгтэй. Ийм хүнд манай Дорж ч нэг иймэрхүү дээ гээд итгэж болдог. Чадвартай хэрнээ "орон гаран" хүнд бол итгэх хэцүү. Хамгийн чухал мөчид алдаа гаргавал яана! Спортоор ч жишээлсэн, бэлтгэлээ хамгийн сайн хийдэг тамирчид, өөрөөр хэлбэл basic rules-ээ хамгийн сайн биелүүлдэг тамирчид л өрсөлдөгчөө хождог.

Тиймээс хийх ёстой, хамгийн наад захын зүйлсээ сайн хий. Оффисын ажилтан бол арван хуруугаар шив, хэрэглээний програмууд дээр гялалзтал ажилла, үйлчлүүлэгчтэй утсаар эвтэйхэн ярьж сур, өдөр тутмын репортоо цагт нь явуул..."

Даргын маань энэ үг тухайн үедээ орой руу орж билээ. Одоо үе үе мартчих гээд байх тул энд тавьж өөртөө сануулсугай. Мөн энэ үг доорх нийтлэлийн нэг хэсгийг санагдуулдаг юм.

About my job: Businessman

1. Business is much more about being organized and managing people than it is about ideas. Past a certain scale, ideas don't seem to matter much (unless you are a once-in-a-lifetime Steve Jobs type visionary). You and your competitors all have a basic concept of what to do. The areas that seem to offer the most scope for creativity are actually the areas where not enough data exists to formulate good ideas, and random guesses are worth as much as multi-million-dollar consultant reports. Much of the time spent discussing "ideas" in a business context is actually time spent slowly maneuvering large groups of managers into a compatible mind-space so that they can work together effectively - the results of the discussion in terms of ideas is worth nothing, whereas the result in terms of bonding, organizing, and motivating can be very valuable.

Excerpt from The New Digital Age (about Mongolia)

Google-ийн томцуул болох Eric Schmidt (Executive Chairman), Jared Cohen (Director of Google Ideas) нар хамтран The New Digital Age хэмээх ном бичжээ. Технологийн хурдацтай дэвшил нь манай дэлхийд ирээдүйд хаана хүргэх вэ? Ирээдүйд ямар сорилтууд тулгарах вэ? Хэн хүчтэй болох вэ? Ямар асуудлууд улам хурцаар тавигдах вэ? зэрэг асуултад хариу өгөх зорилготой, товчхондоо ирээдүйн талаар бичсэн ном юм байна. Саяхан хүнээс бэлгэнд авчихаад унших завгүй хааяа дэмий л эргүүлж суутал санаандгүй Монголын тухай гарахаар нь хуваалцая гэж бодлоо. Монгол улсын интернэтийн эрх чөлөөтэй байдал нь хэтдээ интернэтийн эрх чөлөөгүй жижиг үндэстнүүдийг өөртөө татах, орогнуулах, манай интернэтийг ашиглан үйл ажиллагаагаа явуулах нөхцөл болж магадгүй, энэ нь эцэстээ Орос, Хятадын дургүйцлийг төрүүлж, манайх интернэтдээ хяналт тавихаас аргагүй байдалд орж мэднэ гэсэн санаа гаргасан байх юм.


Page 92
---------------------

There will be some instances where autocratic and democratic nations edit the web together. Such a collaboration will typically happen when a weaker democracy is in a neighborhood of stronger autocratic states that coerce it to make the same geopolitical compromises online that it makes in the physical world. This is one of the rare instances where physical proximity actually matters in virtual affairs. For example, Mongolia is a young democracy with an open Internet, sandwiched between Russia and China – two large countries with their unique and restrictive internet policies. The former Mongolian prime Minister Sukhbaatar Batbold explained to us that he wants Mongolia, like any country, to have its own identity. This means, he said, it must have good relations with its neighbors to keep them from meddling in Mongolian affairs. “We respect that each country has chosen for itself its own path in development,” he said. With China, “we have an understanding where we stay out of Tibet, Taiwan and Dalai Lama issues, and they don’t interfere with our issues. The same applies with Russia, with which we have a long-standing relationship”.

A neutral stance of noninterference is more easily sustainable in the physical world. Virtual space significantly complicates this model because online, it’s people who control the activity. People sympathetic to opposition groups and ethnic minorities within China and Russia would look at Mongolia as an excellent place to congregate. Supporters of the Uighurs, Tibetans or Chechen rebels might seek to use Mongolia’s internet space as a base from which to mobilize, to wage online campaigns and build virtual movements. If that happened, the Mongolian government would no doubt feel the pressure from China and Russia, not just diplomatically but because its nation infrastructure is not built to withstand a cyber assault from either neighbor. Seeking to please its neighbors and preserve its own physical and virtual sovereignty, Mongolia might find it necessary to abide by a Chinese or Russian mandate and filter Internet content associated with hot-button issues. In such a compromise, the losers would be the Mongolians, whose online freedom would be taken away as a result of self-interested foreign powers with sharp elbows.

Mонголын эдийн засгийн форум 2013-д оролцсон нь

Өнгөрсөн өдрүүдэд Монголын эдийн засгийн форумын зохион байгуулах ажилд туслах, мөн оролцох завшаан тохиов. 3 дах жилдээ зохиогдож буй, төр, хувийн хэвшил, ТББ, гадныхан бүгд чуулж асуудал, бодлогоо хэлэлцдэг гэгддэг, энэ удаа Монгол брэнд хэмээх гол сэдвийн дор явагдсан тус форумыг телевизээр шууд дамжуулж, хэв.мэд-ийн хэрэгслүүдээр хангалттай мэдээлсэн болохоор тойм бичихээс илүүтэй хэдэн зүйл онцолсноо товчлон сийрүүлье.

Форум цагаасаа нэлээд минутаар хождож, Е.сайд Алтанхуяг, ЭЗХ-ийн сайд Батбаяр нар үг хэлснээр эхэлсэн. Ерөнхий сайд ч яахав боломжийн нээгээтэхлээ. Фортуна сайд харин форумын эхэнд манийг жаахан хямрааж орхив. Тэрээр гэнэтхэн малчдаа жигтэйхэн санаж чин сэтгэлийн талархал дэвшүүлж, "Бумбын эрин эхэлж Монголчуудын цаг ирлээ. Эзэн Чингисийн үр сад, Хөх Монголын иргэдээ....сайн цагийг бэлгэдэн 9 ерөөл хэлье" хэмээн ерөөл хашхирч, гадаадын зочид төлөөлөгчдийг монголын брэнд болсон монгол гэрт буухыг бараг л тушаав. Бид ч яахав хэсэг улайсхийгээд гайгүй, харин муу синхрон орчуулагч яагаа бол оо. Тус форумын хамгийн гол хүн байх учиртай сайдтан бээр хойшид ер үзэгдээгүй нь (миний өнжсөн 2-3 салбар хуралдаан дээр ирсэн эсэхийг мэдэхгүй) нэгэнт ерөөлт сайн Бумбын эрин ирсэн тул форумтай форумгүй Монгол маань удахгүй үсрэнгүй хөгжинө гэж үзснийх юм болов уу даа.

Ямар монгол брэнд байж болох вэ, түүнийг бүтээхийн тулд яах ёстой вэ гэдэг дээр олон хүн түмэн янзын санаа хэлж байлаа. Форумын туршид өөрийгөө Чингис хаан гэдэг брэндийг үндэслэсэн гэдэг "Хунтайж" Давааням тун идэвхтэй байв. Брэнд бүтээх бол явж явж улсын үндэстэй холбоотой, Гегель Кант нарын хүлээн зөвшөөрсөн Чингис хааны "дээд идеализм"-тай хамаатай гэдгийг би сая л түүнээс дууллаа.

Хүмүүс нэлээн нарийн юм ярьж байхад маш өргөн, ерөнхий ярьж байсан хүн бол Улаан сайд байв. Тэрээр хүмүүсээс янз бүрийн асуулт, санал ирэхэд дахин дахин "Энэ бол яах аргагүй ярих л асуудал..." хэмээн цөөн үгээр товхийтэл хариулж байдаг шүү. Харин түүнийг "амыг алгадаж", бантуулсан хүн бол ер нь яах аргагүй онцгойлох ёстой  Буянгийн Жагаа байв. Мань эр олон ч удаа "хувьсгалч үг" хэлж чилсэн олныг олон ч удаа инээлгэж, олон ч удаа алга ташуулж байв. Ташихгүй бол бүр "та нар яагаад алга ташихгүй байна?" хэмээн загнан ташуулах аж. Хөдөлмөрийн хөлсийг цагаар тооцъё. Хөдөлмөрийн хөлс, үл хөдлгөхийн үнэлгээ ...гээд монголд чинь ер нь бүх юмны үнэлгээ алга гэсэн нь үндэстэй л сонсогдож байв. Мөн дэлхийн зах зээлд брэнд ноолууран цамц  900 ам.доллараар зарагдаж байна, үүний  100 нь өртөг нь гэвэл, 800 доллар нь тухайн улсын түүх, соёл, иргэншлийн үр дүнд бий болсон юм. Брэнд гэдэг чинь бий болгоё гэж шийдээд л шуударчихдаг эд биш, олон арван, зуун жилийн хөдөлмөрийн үр дүн гэж хэлсэнтэй нь олон хүн санал нийлж байв. Үгийг минь гүйцэд хэлүүлсэнгүй, хандивласан мөнгөө буцааж авна шүү гэж зад загнаад үргэлжлүүлэн ярьж байсныг нь олон хүн хараа бизээ.

Аялал жуулчлалын тухай салбар хуралдаанд ороод тус салбарын бодлоготой танилцсан. Манайх аялал жуулчлалын Go Nomadic, Experience Mongolia гэдэг слогантай болж байгаа юм байна. Мэдээж хэрэг, ингэж гадныхныг уриалаад байдаг, гэтэл нүүдлийн соёлоо яаж хамгаалах гэж байна? гэж олон хүн асууж байв. Тус хуралдааны модератор буюу хөтлөгч хүүхэн ажилдаа тааруухан байснаас хэлэлцүүлэг аятайхан өрнөж чадаагүй. Өөрөө яриад л, дүгнэлт хийгээд л байсан нь тэвчээрийг минь үнэнхүү барж байв. Ер нь форумд модераторын үүрэг их чухал юм билээ. Хөгжлийн санхүүжилт сэдэвтэй нэгдсэн хуралдааныг хөтөлсөн Ийгл ТВ-ийн Жаргалмаа сэтгүүлч бол харин ганган хөтөлж байна лээ. Их мэдрэмжтэй, чөлөөтэй ярьдаг тэрээр юу яригдаад байгааг шалмаг гэгч нь нэгтгэн дүгнэж, оновчтой асуултууд тавьж байсан.

Хоёр дах өдрийг нээж Элбэгээ ерөнхийлөгч үг хэлэв. "Дуусгаж чаддаггүй" ерөнхийлөгч маань
аанай л "дуусгахыг хүсмээргүй" сайхан, урт яриа хийсэн. Гол мээсэж нь "БҮҮ АНДУУР!" Монголчууддаа хандан Монголд mining boom болчихоогүй байна, 1 л ордыг босгох тухай ярьж байхад битгий хөөрч давхиад бай, энэ өрсөлдөх чадварын үзүүлэлтүүдээ хараад нэг дүгнэлт хий хэмээхэн хатуурхаж, хүсмээргүй хэдэн статистик тоо хэлэв. Мөн төр бол дарга бус, дэг журам, хууль юм гэдгийг ойлго, бүү андуур гэв. Харин гадны нөхдүүдэд бол бид хэлснээсээ буцах гээгүй байна, бид болохгүй байгаагаа ярилцая л гэж байна. Болохгүйгээ чөлөөтэй ярилцах бол Монголын маш чухал давуу тал юм шүү, бүү андуур гэв. Ерөнхийлөгч олон тоо баримт дээр үндэслэн ярьж байсан бөгөөд чуулган дээр тоо, үнэлгээ их ярих ёстой гэдгийг сануулсан нь олны дэмжлэгийг хүлээсэн болов уу. Мань хүний үг цааш өдрийн туршид олон удаа эш татагдсан даа.

За тэгээд, цааш үргэлжилсэн "Эдийн засгийн төрөлжилт", "Бизнесийн орчин" зэрэг сэдвээрх хуралдаанууд дээр жижиг дунд бизнесийнхэнд зээл өгдөг тогтолцоог бий болгох тухай, аль нэг салбарт хөнгөлөлт, урамшуулал үзүүлэх тухай тун их ярив. Бизнесийн зээл ч яахав яах аргагүй яригдах эд, хүмүүс дахин дахин өөрийн салбартаа хөнгөлөлт, урамшуулал "нэхэж" байсан нь цаг бага, өргөн хүрээтэй форум дээр арай л явцуу санагдаж байлаа. Ер нь форумчдын гол зовлон бол цагт баригдах явдал байв. Нээлтийн лекцүүд нь сунжирч, асуулт санал тавигчид нь мөнгө хандивласан, асуудал ихтэйгээрээ далайлган тогтоосон 2-3 минутаа үл хайхарч, "гандан бууршгүй" хэдэн нөхдүүд байн байн микрофонд оочерлосноор сэдвүүд нь өргөнийг ч хэлэх үү чанартай хэлэлцүүлгийн цаг тун хомс байлаа. Нэгдсэн хуралдаан дээр их өргөн сэдвийг бага хугацаанд ярилцахын оронд салбар хуралдаануудаа зэрэг зэрэг хийж, тэнд гарсан шилдэг сайн санаа санаачлагуудыг нэгдсэн хуралдаан дээрээ шүүн тунгааж хэлэлцүүштэй санагдсан. Цагийн энэ зовлон форумын өөр нэг зовлонд нэрмээс болно. Тэр нь "Ингээд яриад л байдаг, яриад л байдаг. Хэзээ хийх юм бэ? Ярихаас илүү хийсэн нь дээр юм бишүү. Хоосон яриа. Нэг л их сайхан ярьсан хүмүүс." гэх зовлон болой. Одоохондоо форум өнгөрсөн хурлаар юу яригдсан, түүн дээр гарсан санал санаачлагуудаас биеллээ олсон нь хэд? ямар үзүүлэлтүүд сайжрав? зэргээр эргэж хардаггүй нь мэдээж үүнд нөлөөлж байгаа.

МҮХАҮТ-ийн дарга, гишүүн Дэмбэрэл үүнтэй холбоотойгоор "МЭФ Давосыг хэлбэрийн хувьд биш агуулгын хувьд дагах ёстой. Давос хоосон яриад л байдаггүй. 80 зөвлөлтэй байдгийн нэгийнх нь гишүүн би. Энэ зөвлөлүүд бүгд 1 жилийн хугацаанд юу хийснээ дараагийн Давос дээр тайлагнадаг юм" хэмээж байв. Форумаас бодит үр дүн гарсан уу, ямар ажлууд хийгдэж, хэр хэмжээний ахиц гарсан бэ гэдэг л хамгийн чухал нь учраас дараа жилийн форум энэ жилийнхийг эргэж харж, эхэн хэсэгтээ 1 цагийн ч болов танилцуулга хийгээсэй гэж хүснэм.

Мөн форумын хаалт тун жул болж байна лээ. Нээсэн шигээ хаачихад яадаг байнаа гэж бодогдсон.

Эцэст нь тэмдэглэхэд, найзынхаа "Сүйдтэй юм болсонгүй. Гэхдээ форум болж байгаа нь, бүгд цуглаад ярьж хэлэлцэж байгаа нь, галзуу солиотой нь ч болсон чөлөөтэй үгээ хэлдэг юм шүү гэдгийг гадныханд харуулж байгаа нь ач холбогдолтой юм даа" гэж хэлсэнтэй санал нийлнэ. Гэхдээ дөнгөж гурав дах жилдээ зохиогдсон форум маань цаашид зохион байгуулалтын хувьд улам чамбайрч, салбар салбарын сор болсон хүмүүс цуглан чин сэтгэлээсээ санал бодлоо уралдуулдаг, сэдэж санаачилсан зүйлс нь хэрэгждэг тийм талбар болно гэдэгт бүрнээ итгэж байна.